Silecek ritminden şarkılar

Işıl Çalışkan  Bir otomobille dost olunur mu? Onunla konuşulur, sileceklerinin ritminden şarkılar çıkarılır mı? İrfan Alış için bunlar hayatın olağan parçalarıydı.

Otomobili zamanla yol arkadaşına dönüşmüş, ekonomik koşullar nedeniyle ondan ayrılmak zorunda kalması da bir kısa filme konu olmuştu.  Bugün MUBI’de izlenebilen Satılık Araba, 2024 yılında kaybettiğimiz Peyk’in solisti İrfan Alış’ın yazıp başrolünü üstlendiği, Orhun Bora Çetin’in yönettiği bir film. İzledikten sonra filmde de rol alan eşi Rena Alış’la konuştum. Anlattıkları, İrfan Alış’ın insanlarla kurduğu ilişkinin müziğine, sinemaya yaklaşımına ve dayanışma anlayışına nasıl yansıdığını gösteriyor.  İrfan Alış bir dönem butik işinde çalışmıştı.

O yıllarda otomobili geçim kaynağıydı. Türkiye’nin farklı kentlerinde insanlarla buluşmasını sağlayan bu araçla zamanla bir dostluk kurmuş, onunla sohbet etmeye başlamıştı. Filmdeki silecek sahnesini Rena Alış’a da sordum.

Anlattığına göre İrfan Alış, gerçekten de otomobilinin sileceklerini metronom gibi kullanarak şarkılar yapıyordu. Otomobilini satmak zorunda kaldığında kaybettiği, yıllarca kullandığı bir araçtan ibaret değildi. Yola çıkabilmenin, başka insanlara ulaşabilmenin imkânı da elinden gitmişti.

Satılık Araba, bu kişisel deneyim üzerinden memleketin tanıdık bir meselesine dokunuyor. Geçim sıkıntısı insanın elinden bazen sahip olduğu şeyi değil, onunla kurduğu hayatı alıyor.  AYNI MASADAKİ İNSANLAR İrfan Alış’ın sinemaya ilgisi eskiydi. Şarkılarında eksik kaldığını düşündüğü kimi duyguları izlediği filmlerde buluyordu.

Rena Alış’la konuştuğumda bu merakın ciddi bir çalışma disiplinine dönüştüğünü de öğrendim. Şarkılarına olduğu gibi filmlerine de sabah beşte çalışmaya başlıyordu. Satılık Araba’dan sonra ikinci bir film de planlamışlardı.  Filmin yapım süreci de İrfan Alış’ın hayatından izler taşıyor.

Oyuncular arasında Alış’ın komşuları, arkadaşları, tanıdıkları var. Facebook üzerinden verilen ilanlarla da ekip tamamlanıyor. İrfan Alış, müzikte olduğu gibi sinemada da çevresindeki insanlarla birlikte üretiyor.

Bu yüzden kamera önündeki ilişkiler de sahici. Oyuncuların profesyonel olup olmamasından çok, birbirleriyle kurdukları bağ öne çıkıyor.  Peyk’in müziğinde de benzer bir dünya var. İrfan Alış’ın sözlerinde gündelik hayatın ayrıntıları, memleketin meseleleri, aşk, öfke ve mizah iç içe geçiyor.

Satılık Araba’da duyduğumuz “You Betcha” ve “Denizdeyim” ile bu dünya filme de giriyor.  DAYANIŞMANIN MÜZİĞİ İrfan Alış’ın birlikte üretme anlayışının en güçlü örneklerinden biri Olta Dayanışma’ydı. Pandemide sahneler kapanıp müzik emekçileri geçim sıkıntısıyla karşı karşıya kaldığında arkadaşlarıyla bir dayanışma ağı kurdu. 2020’de yayımlanan ilk Olta Dayanışma albümünde Peyk, Asfalt Dünya, Deniz Perhan ve No Land gibi isimler ve gruplar buluştu.

Albümlerin dijital gelirleri ihtiyaç sahibi müzik emekçilerine aktarıldı.  Olta Dayanışma’nın 2023’te yayımlanan albümünün tanıtımında, o tarihe kadar yaklaşık 50 müzisyene destek sağlandığı açıklandı. Olta Dayanışma’nın albüm sayısı ise 2024 itibarıyla 16’ya ulaşmıştı.  İrfan Alış’ın 2021’de Feryal Öney’e verdiği söyleşide anlattığı üretim süreci, dayanışmanın nasıl büyüdüğünü de gösteriyor. Önce yakın çevreye haber salınıyor, ardından müzisyenler, aranjörler, kayıt ve tasarım emekçileri çalışmaya katılıyor.

İrfan Alış’ın sözleriyle, “Kime haber saldıysak sağ olsun el attı.”  Satılık Araba ile Olta Dayanışma arasındaki yakınlık da burada. Bir filmde komşular ve dostlar, bir albümde müzisyenler ortak bir üretimde buluşuyor. İrfan Alış için dayanışma, güzel bir söz söylemekten çok bir başkasının hayatında sorumluluk almak demekti.  Rena Alış’la konuşmamızdan ve filmi izlemekten geriye bende en çok bu kaldı: İrfan Alış’ın şarkılarında, filmlerinde ve başlattığı dayanışmada, hayatına dokunduğu insanların da emeği ve izi var.

Velhasıl, yaşamak var, yaşamak var… İyi ki yaşadın İrfan Alış. İyi ki bize dokundun.