H. Fidan’ın cumartesi günkü Anadolu Ajansı röportajının asıl konusu Mekke Ortak Savunma Anlaşması’ydı. Fidan, anlaşmanın teknik olarak NATO’nun kolektif savunmaya ilişkin 5.
maddesiyle aynı olduğunu belirterek “Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil” dedi. İmzacı ülkelere yükümlülük getirdiğini, üye ülkelerin birbirinin koruyucu desteğinden faydalanacağını vurguladı. “Anlaşmanın İran’a karşı olmadığı”nın altını çizdi.
Caydırıcılık anlamında da bir hedef yokmuş: “Şu anda… yazıya çiziye bağlanmış, üstüne altına imza attığımız ortak tehdit diye bir husus yok.” Peki, İran ve Hindistan da böyle mi anladı? İki ülke de net resmî açıklamalar yapmadı. Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal “Üç ülke arasındaki anlaşma bizim yakından takip ettiğimiz ve size sürekli güncel bilgi vereceğimiz bir gelişme” derken, İsrail’den, anlaşmanın Hindistan’la olan ilişkilerini güçlendireceği değerlendirmesi geldi.
Jarusalem Post, “Yunanistan ve Kıbrıs’la ilişkilerin de anlaşmadan olumlu etkilenmesi muhtemel” yazdı. İmzaların atıldığı gün, İran Dışişleri Bakanı A. Arakçi, Müslüman devletleri birlikte hareket etmeye çağıran ve yalnızca kendilerine güvenerek gerçek kardeşliği benimsemeleri gereken bir dönemde olunduğunu belirten bir mesaj yayımladı.
Artık nasıl anlarsanız! İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi İbrahim Rezai, tıpkı ABD’ye yıllarca süren tek taraflı bağımlılığın bunu sağlayamamış olması gibi, bu anlaşmanın da Suudilere hiçbir güvenlik sağlamayacağını; Riyad’ın politikalarını başkalarından güvenlik aramak zorunda kalmayacağı şekilde düzeltmesi gerektiğini yazdı. Pek çok İranlı analist anlaşmayı bölgesel tehdit algılarındaki değişime bağlarken, İsrail’e ilişkin kaygıların yanı sıra İran’a ilişkin de kaygıların derinleştiğini, “Riyad’ın, bölgesel gerilimlerin devam edeceği ve ciddi bir çatışmanın içine çekilebileceklerini varsayarak Tahran’ın maliyetlerini artıracak ve Suudi altyapısını koruyacak bir güvenlik şemsiyesi aradığını” yazdılar.
Bu düzenlemenin İran’ı hedef alıp almadığını, hedef alıyorsa bunun ne kadar yakın bir zamanda ve ne ölçüde etkili olacağını, anlaşmanın öncelikle Yemen ve Husileri hedeflediğini ama İran’a da bir uyarı niteliği taşıdığını vurgulayanlar oldu. H. Ruhani’nin cumhurbaşkanlığı döneminde başdanışmanlığını yapmış Hesamoddin Aşena’ya göre ise anlaşmanın “ilk etkisi, İran’ın Körfez ülkelerine yönelik tehditlerinin inandırıcılığını azaltmak ve İran’ın Suudi Arabistan’ı tehdit etmesi halinde Türkiye ile Pakistan’ın çatışmaya çekilebileceği bir kanal oluşturmak olacaktır.” İran üzerinde durmak şart; 400 yıldır değişmeyen 560 km’lik kara sınırına sahip komşumuz!
Mekke Anlaşması tarihteki ne ilk ne de son savunma işbirliği anlaşması. Antik çağlara gitmezsek, 1800’lerin ilk yarısından bugüne böyle onlarca anlaşma oldu. Kiminde açıkça tehdit belirtilse de çoğunda belirtilmeden “bir saldırı olduğunda” denmiştir.
Ancak bir tek ortak savunma anlaşması yoktur ki arkasında bir tehdit algısı olmasın! Adını anmasalar da kimi için Rusya, Çin, komünizm; kimi için NATO, ABD; kimi için de bölgesel hasımlar… Çoğu kolektif savunma anlaşmasında, bilinçli olarak belli bir hasım tanımlanmaz; harekete geçirecek hukuki bir tetikleyici (saldırı) açıkça tanımlanırken zımnen kabul edilen bir jeopolitik düşman vardır. İçindekiler de dışında kalanlar da bilir!
Mekke Anlaşması’nda da tehdit tanımlanmıyor; birine yönelik saldırı hepsine yönelik saldırı! Ancak, Suudi Arabistan için İran stratejik bir tehdit, Husiler ve Yemen ise doğrudan askerî tehdit. Pakistan içinse Hindistan zaman zaman çatıştığı temel stratejik rakip ve Afganistan da doğrudan güvenlik tehdidi.
Peki Türkiye? Aylar önce PKK diyebilirdiniz. Şimdi?
İran, Yunanistan, İsrail? O halde bu anlaşma, Suudi Arabistan ve Pakistan’a net savunma vaat ederken Türkiye’yi onların tehditlerine ortak etmiyor mu?
