Karşılıksız Çek ve Senet Alacağı İçin Kambiyo Takibi Nasıl Başlar?

Karşılıksız çek veya vadesi gelmiş bono alacağı, şartları mevcutsa kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip edilebilir. Bu yol, sıradan bir alacak takibinden farklıdır. Takibin dayanağı olan belgenin kambiyo senedi niteliği taşıması, alacaklının takip hakkına sahip olması ve senedin takip için gerekli durumda bulunması gerekir.

İcra ne demek sorusu bu noktada, alacağın cebri icra yoluyla tahsilini sağlayan hukuki süreç olarak açıklanabilir; icra takibi ise alacaklının bu süreci usulüne uygun bir takip talebiyle başlatmasıdır. Av. Özgür Onbaşı'nın icra avukatı hizmet kapsamı sayfasında çek ve senet takibi, ihtiyati haciz, borca itiraz ve şikayet başvuruları ayrı çalışma başlıkları olarak yer alır.

Kambiyo takibinde bu başlıklar çoğu zaman aynı dosyanın farklı aşamalarında gündeme gelir; ancak her çek veya senet otomatik olarak aynı takip yoluna elverişli değildir. İcra ve İflas Kanunu uyarınca alacağı çek, poliçe veya bono niteliğindeki emre yazılı senede dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurabilir. Takip talebine kambiyo senedinin aslının ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğinin eklenmesi gerekir.

Takip başlatıldığında görevli icra birimi senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin gelip gelmediğini inceler. Bu ön inceleme, senedin geçerliliği hakkında nihai bir mahkeme kararı anlamına gelmez. Günlük kullanımda "senet" sözcüğü çoğu kez bono için kullanılır.

Bonoda yalnızca borcun yazılı olması yeterli değildir. Belgenin Türk Ticaret Kanunu bakımından bono sayılmasını sağlayan zorunlu unsurlarının bulunması, imza ve vade durumunun incelenmesi gerekir. Çekte ise ibraz ve ödenmeme durumunun usulüne uygun biçimde tespit edilmesi, özellikle hamilin kambiyo hukukundan doğan başvuru hakları bakımından önem taşır.

Karşılıksız çek yönünden çekin aslı, arka yüzündeki banka kayıtları, ibraz tarihi ve ödenmeme durumunu gösteren kayıtlar birlikte değerlendirilir. Çek Kanunu, süresinde ibraz edilen çekin karşılıksız kalan kısmının belirlenmesine ve hamilin talebi üzerine "karşılıksızdır" işleminin çek üzerinde gösterilmesine ilişkin özel kurallar içerir. Kısmi ödeme hâllerinde ise kanun, belirli koşullarda onaylı çek örneğinin kambiyo takibinde kullanılabilmesine imkân tanır.

Karşılıksız çek nedeniyle kambiyo takibi ile Çek Kanunu kapsamındaki şikayet süreci aynı şey değildir. Biri alacağın tahsiline yönelik cebri icra sürecidir, diğeri ise kanundaki koşulların oluşması hâlinde ayrı değerlendirilen bir şikayet yoludur. Çekin ibraz zamanı, düzenleme tarihi ve bankadaki işlem biçimi bu nedenle dosya bazında incelenmelidir.

Kambiyo senedine özgü haciz yolunda ödeme emri, genel ilamsız takipteki ödeme emrinden farklı sonuçlar doğurur. Kanuna göre borcun ve takip giderlerinin on gün içinde ödenmesi istenir. Borçlu, takip dayanağı belgenin kambiyo senedi niteliğinde olmadığını ileri sürecekse beş gün içinde şikayet yoluna başvurabilir.

Senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri süren borçlu da imzaya itirazını beş gün içinde açıkça bildirmelidir. Borca itiraz bakımından da beş günlük özel süre vardır. Borçlu; borcun bulunmadığını, ödendiğini, ertelendiğini, zamanaşımına uğradığını veya yetki itirazını sebepleriyle birlikte ileri sürebilir.

Bu başvurular kambiyo takibinin özel usulüne göre icra mahkemesine yapılır. Genel ilamsız takipteki itiraz sistemiyle karıştırılması, sürenin veya başvuru yerinin yanlış değerlendirilmesine yol açabilir. Kural olarak borca veya imzaya itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.

Bununla birlikte icra mahkemesi, kanunda öngörülen koşullar oluştuğunda esas hakkında karar verilinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. İmzaya itiraz ile borca itirazın inceleme ölçütleri aynı değildir. Bu yüzden ödeme emri alındığında yalnızca "borca itiraz ediyorum" şeklinde genel bir ifade kullanmak, özellikle imza uyuşmazlığı bulunan dosyalarda yeterli olmayabilir.

Takip dayanağı belgenin kambiyo senedi vasfını taşımadığı veya alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkına sahip olmadığı iddiası da ayrıca önemlidir. Süresinde yapılan itiraz veya şikayet üzerine icra mahkemesi bu noktaları kanundaki çerçevede değerlendirir. İcra hukuku, yalnızca borcun varlığını değil, takibin hangi belgeye ve hangi usule dayanarak yürütülebileceğini de düzenler.

İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak amacıyla borçlunun malvarlığı değerlerinin geçici olarak haczedilmesini sağlayan koruma tedbiridir. Kural olarak rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş para alacaklarında talep edilebilir. Vadesi gelmemiş alacaklar bakımından ise kanunda ayrıca sayılan özel koşulların bulunması gerekir.

Kambiyo senedi bulunması tek başına ihtiyati haciz kararı verileceği anlamına gelmez. Alacaklı, alacağını ve ihtiyati haciz sebeplerini mahkemeye kanaat verecek şekilde ortaya koymalıdır. Karar verildiğinde kanuni şartlara göre teminat konusu da gündeme gelebilir.

İhtiyati haciz ile kesin haciz aynı işlem değildir; ihtiyati haciz geçici koruma sağlarken esas takip ve tahsil süreci ayrıca yürür. Belgenin çek veya bono olarak kambiyo senedi niteliği taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Alacaklının hamil veya hak sahibi sıfatı ile ciro zinciri varsa bu zincirin görünümü incelenmelidir.

Vade, ibraz, ödenmeme kaydı ve zamanaşımı ihtimali belge türüne göre değerlendirilmelidir. Takipte borçlu gösterilecek kişilerin senet üzerindeki hukuki sıfatları birbirinden ayrılmalıdır. İhtiyati haciz talebi düşünülüyorsa alacağın niteliği ve koruma tedbirinin şartları ayrıca incelenmelidir.

Kambiyo senetleri, kanunun belirli şekil ve sorumluluk kurallarına bağladığı belgelerdir. Bu nedenle ödeme süresi, itirazın yapılacağı yer, itirazın takibe etkisi ve senedin aslına ilişkin kurallar genel ilamsız takipten ayrılır. "İcra takibi nedir?" sorusuna verilecek genel cevap alacağın cebri yolla tahsil sürecidir; kambiyo takibinde ise bu genel çerçeveye ek olarak senedin kambiyo hukuku bakımından geçerli olup olmadığı ve takip hakkının bulunup bulunmadığı belirleyici hâle gelir.

Karşılıksız çek veya senet alacağı bulunan kişinin ilk olarak belgenin kendisini, ödeme ve ibraz kayıtlarını, varsa ciro zincirini ve borcun durumunu birlikte değerlendirmesi gerekir. Borçlu açısından da ödeme emrinin tebliğinden sonra hangi itiraz türünün söz konusu olduğunun hızlı biçimde belirlenmesi önem taşır. Süreler kısa olduğu için dosyanın genel ilamsız takip mantığıyla ele alınması hak kaybı riski doğurabilir.

Son bir ayda karamandan.com sitesinde 945.518 gösterim gerçekleşti.