Digger: Gerçeklik kurmacadan hızlı ilerlerken

Alejandro G. Iñárritu’nun yönettiği Digger ile yakın geleceği görmek için kurmacanın içine giriyor; geleceğin ne anlama geldiğini düşünmek için de gerçek dünyaya geri çıkıyoruz. Sinema sanatının kendi gerçekliğini kurarken gerçek hayatın fotoğrafını da aynı anda çekebilmesi, ciddi bir birikim ve sentez gerektiriyor.

Digger, bana kalırsa özellikle Baby Boomer kuşağının dünyaya bıraktığı mirasın genç kuşaklar açısından ne anlama geldiğini göstermesi bakımından önemli bir boşluğu dolduruyor. Üstelik filmin hikâyesinin 25 yıl önce yazılmış hayali bir oyundan yola çıkması, bugünün dünyasına bakarken başka bir zaman katmanı yaratıyor: Bir dönemin hayal ettiği gelecek ile 25 yıl sonra vardığımız gerçeklik arasındaki ürkütücü yakınlık, filmin asıl zaman duygusunu yaratıyor. Film bunu komedi ve absürtlük üzerinden yapıyor.

Sanki “Bakın, gerçeklik artık kurmacadan daha hızlı ilerliyor” diyor. Iñárritu’nun seçimi acımasız: Felaketi yaratanlar, onu “çözme” hakkını da kendilerinde görüyor. Digger yüzeyde absürt ve eğlenceli, derinde ise ekolojik, hükümetsel ve kurumsal çöküşe dair acı bir yorum.

“Panik bir kaynak olarak kullanılabilir” fikri hem korkutucu hem de komik. Digger , yaşlanan, kibirli Teksaslı petrol milyarderi. Hayatı para kazanmak ve ölmekte olan beyaz tüylü kedisi Maggie’yi hayatta tutmak etrafında dönüyor.

Film, Grönland’dan gelen acil haberle başlıyor: Dev bir buzul kopmuş, Avrupa’yı dev bir tsunami tehdit ediyor. Digger’ın operasyon üssü de patlıyor. Ancak Digger, Alejandro G.

Iñárritu’nun Birdman’de başladığı “sahne ile hayat arasındaki çizgi” oyununu çok daha ileri ve politik bir seviyeye taşıyor. Film, ilk bakışta Tom Cruise’un protezlerle dönüştürülmüş haliyle canlandırdığı kibirli petrol kralı Digger Rockwell’ın absürt felaketini anlatıyor gibi görünse de, belirli bir noktada izlediğimiz her şeyin aslında gelecekteki distopik bir dünyada sahnelenen Fossil Fools adlı satirik bir tiyatro oyununun provaları olduğu ortaya çıkıyor. Cruise’un asıl oynadığı karakter, o oyundaki Digger rolünü üstlenen ünlü bir tiyatro oyuncusu.

Böylece Birdman’deki gibi “oyuncu mu, karakter mi, yoksa ikisinin de ötesinde bir yanılsama mı?” sorusu sürekli havada asılı kalıyor. Iñárritu böylece yalnızca iklim krizinin absürtlüğünü değil, sanatın bu krizi temsil etme biçimini de sorguluyor. Film bir noktadan sonra teatral olanla sinematik olan, gerçeklikle temsil arasındaki sınırları sürekli yerinden oynatan bir meta-katman labirentine dönüşüyor.

SİSLİ İNSANLIK KOMEDİSİ Bilim insanları, Dr. liderliğinde yaklaşan felaket konusunda uyarırken Digger, üvey kız kardeşi Emma’nıekolojik şirketiyle yapacağı milyar dolarlık birleşmeyi daha fazla önemsiyor. ABD hükümeti ve Başkan ise sorumluluğu başkasına atmanın yollarını arıyor.

Sonuç, giderek büyüyen küresel bir felaket. Dr. Strangelove başta olmak üzere yer yer Roy Andersson sinemasını hatırlatan sahneler var.

Özellikle Cruise’un Kazu Hiro imzalı ağır protez makyajı ve Lubezki’nin sisli, dumansı görüntü yönetimi bu hissi güçlü şekilde çağrıştırıyor. Digger’ın yüzü hem karikatür hem de hasta bir maske gibi dururken, evinin ve savaş odasının ışığı da Andersson’ın o klinik, biraz da distopik aydınlatmasına yaklaşıyor. Absürt durumların içinde karakterlerin adeta “ölü” gibi durması, Andersson’ın insanlık komedisini hatırlatıyor.

Tom Cruise, Kazu Hiro’nun protez makyajıyla tamamen karakterin içine giriyor. Kaba, kibirli milyarder ile onun altında saklanan kırılgan yaşlı adam arasında ince bir çizgide yürüyor. Yardımcı oyuncular, özellikle John Goodman ve Sandra Hüller, filmin ritmini başarıyla taşıyor.

Jesse Plemons ise Kenny adında gizemli, tuhaf ve manipülatif bir teknoloji patronunu canlandırıyor. Hikâyeye sonradan dahil olan bu karakter, dünyanın kurtarılması üzerine kurulu absürt ve kaotik yapının bütün dengesini değiştiriyor. Karakterin tamamen odak noktası olduğu sahne, filmin en güçlü ve akılda kalıcı anlarından biri.

GELECEĞİ NASIL DÜŞÜNÜYOR? Ama benim için Digger’ın asıl meselesi filmin son beş dakikasında açılıyor. Kamera bir anda kurduğu dünyanın sokaklarına çıkıyor.

Kurmaca ile gerçeklik arasındaki mesafe kapanıyor ama birleşiyor da aynı zamanda. O anda film bize geleceği göstermeyi bırakıp içinde yaşadığımız dünyaya bakmamızı istiyor. Sanki bütün o absürtlük, bütün o gürültü ve bütün o felaket senaryosu bir anda geri çekiliyor ve geriye tek bir soru kalıyor: İñárritu geleceği nasıl düşünüyor?

Bu soruyu bu yılın başka büyük yönetmenlerine bakarken de sormak gerektiğini düşünüyorum. Spielberg gibi sinemanın hâlâ büyük ölçekli düşünme kapasitesine sahip yönetmenlerin 2026’da neyi seçtiği, kameralarını nereye çevirdiği ve bize nasıl bir gelecek gösterdiği bana artık yalnızca birer sanat tercihi gibi gelmiyor. Çünkü bu çapta yönetmenlerin masasında binlerce proje, önlerinde neredeyse sınırsız imkân var.

Buna rağmen neyi çekmeye karar verdikleri, kamerayı nereye çevirdikleri ve bize neyi göstermeyi seçtikleri tesadüf olamaz. Bunlar “sadece film” değil. Milyonlarca insanın aynı anda izleyeceği, ortak hayal gücüne karışacak gelecek senaryoları.

Bir yönetmenin bugün hangi insanı, hangi dünyayı ve hangi geleceği hayal etmeyi seçtiği, kendi çağından geleceğe bırakılmış güçlü bir zihinsel kayıt. Belki gelecekte bizi araştıracak insanlar yalnızca “Nasıl oldu da bu kadar yanlış yaptılar?” diye sormayacak. “Peki o sırada görenler ne düşünüyordu?” diye de soracaklar.

İşte sinema burada başka bir anlam kazanıyor. Geleceğin arkeologları ve sosyologları 2026’yı anlamaya çalışırken yalnızca tarihin kuru metinlerine bakmayacak. Bu dönemde çekilmiş filmlere de bakacaklar.

Çünkü filmler yalnızca yaşananları değil, bir toplumun neyi sezdiğini, neyden korktuğunu, neyi inkâr ettiğini ve gelecekte nasıl bir insan hayal ettiğini de kaydeder. Belki de 2026’nın en önemli filmleri, geleceği doğru tahmin edenler olmayacak. Geleceğe bakarken kendi çağlarının insanını en dürüst biçimde kaydeden filmler olacak.

Digger benim için bu filmlerden biri.