Marketlerde çalışma koşulları yeniden gündemde: Az işçiyle çok iş tartışması

Perakende sektöründe mağazaların işleyişi, çalışanların görevleri ve personel sayısı yeniden tartışılıyor. A101 çalışanlarının gündeme taşıdığı talepler, yalnızca ücret ve yemek desteğiyle sınırlı değil. Çalışma sırasında dinlenme, iş yükü ve mağazalardaki çalışma koşulları da bu tartışmanın önemli başlıkları arasında.

Peki marketlerde bir çalışanın üstlendiği görevler ne kadar arttı? Az sayıda çalışanla çok sayıda işin yürütülmesi hangi sorunları beraberinde getiriyor? Bir markete giriyoruz, ama orada nasıl bir çalışma düzeni olduğunu çoğu zaman görmüyoruz.

Hemen hepimiz her gün ya da haftada birkaç kez marketlere uğruyoruz. Alışverişimizi yapıyor, kasada ödeme yapıyor, aradığımız ürünü raflarda buluyoruz. Bazen fiyatlardan, bazen kasanın yavaş işlemesinden, bazen de raflarda aradığımız ürünü bulamamaktan yakınıyoruz.

Ancak çoğumuzun üzerinde durmadığı bir soru var: Bir marketin günlük işleyişi kaç çalışanla yürütülüyor ve bu çalışanlar hangi görevleri üstleniyor? Marketlerde çalışma düzeni mağazanın büyüklüğüne, müşteri yoğunluğuna ve işletmenin organizasyonuna göre değişebiliyor. Bununla birlikte bir çalışanın gün içinde yalnızca kasada görev yapmadığı örneklerle karşılaşılabiliyor.

Kasa görevinin yanı sıra raflara ürün yerleştirme, depodan ürün taşıma, sevkiyatı karşılama, ürünlerin son kullanma tarihlerini kontrol etme ve mağaza düzenini sağlama gibi işler de aynı çalışanların sorumlulukları arasında yer alabiliyor. Özellikle çalışan sayısının günlük iş hacmine göre yetersiz kaldığı durumlarda farklı görevlerin aynı kişilere yüklenmesi, iş temposunu artırabiliyor. A101 çalışanlarının gündeme taşıdığı talepler de bu açıdan perakende sektöründeki çalışma düzeninin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

AZ ELEMANLA ÇOK İŞ: ÇALIŞMA DÜZENİ NASIL ETKİLENİYOR? Bir mağazanın günlük işleyişinde kasa, ürün yerleştirme, depo, sevkiyat ve temizlik gibi birbirinden farklı görevler bulunuyor. Bu işlerin kaç çalışanla yürütüleceği ise mağazanın büyüklüğüne, müşteri trafiğine ve günlük iş hacmine bağlı.

Ancak personel sayısı yapılan işin gerektirdiği çalışan sayısının altında kaldığında, birden fazla çalışanın yapması gereken işler az sayıda çalışanın üzerine kalabiliyor. Kasada müşteri beklerken raflara ürün dizmek, sevkiyat geldiğinde depoya yönelmek ve ardından yeniden kasaya dönmek zorunda kalan çalışanlar açısından iş yükü artıyor. Bu durum yalnızca fiziksel yorgunluğa yol açmıyor.

Çalışanın işini planlama ve dinlenme olanağını da etkileyebiliyor. Bir iş tamamlanmadan başka bir işin yetiştirilmesinin beklendiği çalışma düzeninde, çalışanlar sürekli bir zaman baskısıyla karşı karşıya kalabiliyor. Burada tartışılması gereken yalnızca çalışan sayısı değil, işin nasıl organize edildiği.

Farklı sorumluluklar gerektiren görevlerin aynı kişilere verilmesi, iş yükünün dengeli dağıtılmaması ve günlük iş hacminin personel planlamasında yeterince dikkate alınmaması çalışanların çalışma koşullarını zorlaştırabiliyor. İŞÇİNİN DERDİ YALNIZCA ÜCRET DEĞİL DİSK'e bağlı Sosyal-İş Sendikasının 1 Ekim 2026 tarihinde A101 çalışanlarının çalışma koşullarına dikkat çekmek amacıyla dört ilde yaptığı açıklamalarda, ücretin yanı sıra günlük çalışma koşullarına ilişkin talepler de gündeme getirildi. Sendikanın açıklamasında, A101 çalışanlarına günlük 158 TL yemek desteği verildiği belirtilerek bu tutarın en az 330 TL'ye çıkarılması istendi.

Sendika, yemek desteğinin aylık 8 bin 580 TL düzeyine yükseltilmesini talep etti. Burada 330 TL, sendikanın talep ettiği günlük yemek desteği tutarıdır; yasal olarak belirlenmiş zorunlu bir yemek ücreti değildir. Açıklamada ayrıca çalışanların işyerinde ücretsiz içme suyuna erişebilmesi ve uzun süre ayakta çalışmak zorunda kalanların oturarak dinlenme hakkının güvence altına alınması istendi.

Sendika temsilcileri, market çalışanlarının fiyatları, ücretleri ve mağazalardaki personel sayısını belirlemediğine dikkat çekerek çalışanlarla müşterilerin karşı karşıya getirilmesine tepki gösterdi. Bu talepler, market çalışanlarının gündeme getirdiği sorunların yalnızca ücret artışından ibaret olmadığını; dinlenme, beslenme ve günlük çalışma koşullarının da tartışmanın önemli parçaları olduğunu gösteriyor. SÜREKLİ AYAKTA ÇALIŞMAK DİNLENEMEMEK VE İŞÇİ SAĞLIĞI Market çalışanlarının karşılaşabileceği sorunların önemli bir bölümü iş sağlığı ve güvenliği açısından da değerlendirilmeli.

Uzun süre ayakta kalmak, sürekli eğilip kalkmak, ağır ürünleri taşımak, raflara mal yerleştirmek ve yoğun müşteri trafiği içinde çalışmak fiziksel yorgunluğu artırabiliyor. Çalışan sayısının yapılan işe göre yetersiz kaldığı durumlarda ara dinlenmelerinin zamanında ve etkin biçimde kullanılabilmesi de zorlaşabiliyor. Oysa çalışma temposunun yoğunluğu, işçinin yasal dinlenme haklarını ortadan kaldırmıyor.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 68. maddesi ara dinlenmelerini, 63. maddesi haftalık çalışma süresini, 41.

maddesi ise fazla çalışmayı düzenliyor. İşverenin iş organizasyonu bu hakların fiilen kullanılmasını engellememeli. Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü.

Bu sorumluluk yalnızca iş kazası meydana geldiğinde hatırlanacak bir yükümlülük değil. İşin yürütülüş biçiminden kaynaklanan fiziksel ve psikososyal risklerin de değerlendirilmesini gerektiriyor. SORUN TEK BİR MARKET ZİNCİRİYLE SINIRLI MI?

A101 çalışanlarının gündeme taşıdığı taleplerden hareketle bütün zincir marketler hakkında aynı çalışma koşullarının bulunduğu sonucuna varmak doğru olmaz. Her işletmenin mağaza organizasyonu, personel planlaması ve çalışma uygulamaları farklılık gösterebilir. Diğer market zincirleri hakkında da somut bilgi ve kaynak olmadan aynı iddiaları ileri sürmek mümkün değil.

Ancak bu durum, perakende sektöründe personel planlaması ve çalışma koşullarının tartışılmasına engel değil. Zincir marketlerin mağaza sayıları, müşteri yoğunluğu ve günlük iş hacimleri dikkate alındığında, çalışan sayısının yapılan işle uyumlu olup olmadığı önemli bir soru olarak karşımıza çıkıyor. Bir mağazada farklı görevlerin kaç kişi tarafından yürütüldüğü, çalışanların dinlenme sürelerini kullanıp kullanamadığı ve iş yükünün nasıl dağıtıldığı, çalışma koşullarının değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken başlıklar.

Bu nedenle A101 çalışanlarının talepleri, yalnızca bir şirket ile çalışanları arasındaki anlaşmazlık olarak değil, perakende sektöründe çalışma koşullarının nasıl düzenlenmesi gerektiği yönünden de ele alınmalı. UCUZ ALIŞVERİŞİN GÖRÜNMEYEN MALİYETİ Zincir marketler tüketiciye uygun fiyat, indirim ve ucuzluk vaat ediyor. Rekabetin önemli bir bölümü de fiyatlar üzerinden yürütülüyor.

İşletmelerin maliyetlerini kontrol etmesi ve verimliliği artırmaya çalışması ticari hayatın olağan bir parçası. Ancak maliyet yönetimi yapılırken çalışanların iş yükü, dinlenme hakkı ve sağlığı göz ardı edilmemeli. Personel planlaması, yapılan işin gerektirdiği çalışan sayısı ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmek zorunda.

Çünkü çalışanların sağlığı ve dinlenme hakkı, yalnızca işletmenin verimlilik hesabına indirgenebilecek konular değil. A101 çalışanlarının gündeme getirdiği talepler de bu nedenle yalnızca ücret veya yemek desteği tartışması olarak görülmemeli. Asıl soru, perakende sektöründe mağazaların hangi çalışma düzeniyle işletildiği ve bu düzenin çalışanların haklarını ne ölçüde gözettiği.

Bir marketin başarısı yalnızca kaç mağaza açtığı, ne kadar satış yaptığı veya ürünlerini ne kadar ucuza sunduğuyla ölçülemez. O mağazalarda çalışan insanların hangi koşullarda çalıştığı da değerlendirilmesi gereken önemli bir ölçüttür.