İnsan hayatının devamı ve daimiliği elbette ki çalışmadır, derim. Her ne kadar bu çalışma işleminin —daha doğrusu ise kısımlarının— çokluğu karşısında ben de bunlardan bir tanesi olan esnaflık sınıfını seçerek yazımı da Karaman’ın eski çarşısının cadde ve sokaklarını yazmaya çalışacağım. Elbette ki bu yazı çeşidimde bazı eksiklerim ve de hatalarım olur ise onu da hoşgörülülüğünüze sığınarak yazıyorum.
Eski yılların çarşı esnaflarındaki, şimdilerde bildiğimiz bir ahilik geleneğinin yaşatıldığı gibi bizlere de yıllar sonra da olsa bazı nasihat denilecek ama örneklerinin devamlılığının da yol göstericisi olduğunu unutmamak gerekiyor, derim. Ben küçük yaşlarımdan beri çarşı esnaflarının yanlarında bulunduğum gibi okul çağlarımda dahi çarşı esnaflarını hiç unutmadım ve onları ziyaret ettiğim gibi hoşbeş sohbetlerde de bulundum. Diyeceksiniz ki: "Hadi sende, eskiden büyüklerin yanına çoluk çocuk hiç sokulamaz, hatta konuşamazlardı." Bak işte bu fikir ve düşüncelerin tamamının karşısındayım.
Ben ki eski yazılarımda da yazdığım gibi hiçbir zaman büyüklük, küçüklük sevdası yoktu; yalnız insan sevgisi ve de saygısı var idi. İnsan hayatının devamı ve daimîliği elbette ki çalışmadır, derim. Her ne kadar bu çalışma işleminin —daha doğrusu kısımlarının— çokluğu karşısında ben de bunlardan bir tanesi olan esnaflık sınıfını seçerek yazımda Karaman’ın eski çarşısının cadde ve sokaklarını yazmaya çalışacağım.
Elbette ki bu yazı çeşidimde bazı eksiklerim ve hatalarım olur ise onları da hoşgörünüze sığınarak yazıyorum. Eski yılların çarşı esnaflarında, şimdilerde bildiğimiz ahilik geleneğinin yaşatıldığı gibi; bizlere de yıllar sonra da olsa bazı nasihat denecek ama örneklerinin devamlılığının da yol göstericisi olduğunu unutmamak gerekiyor, derim. Ben küçük yaşlarımdan beri çarşı esnaflarının yanlarında bulunduğum gibi okul çağlarımda dahi çarşı esnaflarını hiç unutmadım; onları ziyaret ettiğim gibi hoşbeş sohbetlerde de bulundum.
Diyeceksiniz ki: "Hadi sende, eskiden büyüklerin yanına çoluk çocuk hiç sokulamaz, hatta konuşamazlardı." Bak işte bu fikir ve düşüncelerin tamamının karşısındayım. Ben ki eski yazılarımda da yazdığım gibi hiçbir zaman büyüklük, küçüklük sevdası yoktu; yalnız insan sevgisi ve de saygısı var idi. Rahmetle yâd ettiğim babam Hacı Nuri Koçak da 1950-1968 yılları arasında Karaman Şamkapı Meydanı’nda ekmekçilik, pastacılık, lokantacılık gibi meslekleriyle halka hizmet etmiştir.
Ben de bu vesileyle sizlere, ahde vefam olan Karaman’ın değişmeyen merkez çarşı esnaflarını da yazarak rahmetli olanları yâd etmekten ve bir nebze de olsa bana düşen bu insanlık görevimi yerine getirebiliyorsam mutluluk duyuyorum. Hadi gelelim çarşı esnaflarımıza. Karaman’da eski yıllarda çarşı olarak semtler var idiyse de hâlen bu yerler hiçbir bozulma olmadan —isim değişiklikleri tek tük olsa da— ayakta ve hatıralarda duruyor.
Cadde ve sokak isimleri şunlardı: gibi kısa sokaklar da vardı ve buralarda da eski yıllarda olduğu gibi hâlen küçük çapta da olsa esnaflar bulunmaktadır. Bir şehri yazarken tarihini, kültürünü, ekonomisini ve yaşam tarzlarını geniş olarak ve bilgilendirilerek yazılır çizilir ise o şehrin elbette ki mahalleleri, sokakları ve caddeleri de vardır ki onlar da her isimle yazılır, çizilir ve de tarif edilirdi. Şimdilerde elhamdülillah ne sokak isimleri var ne de semtleri.
Peki ne oldu? Numaralandı, bitti. Bence bu, hakikaten tarihimize ve neslimize bir saygısızlık olduğu kadar da benimsememektir.
Ne olur sokak ismini yazın, altına da numarayı yazın; bunun neresi sakıncalı? Hatta ve hatta bu işlemler bütün sokak başlarına konurken mahalle ismini de yazarsak daha da iyi olur derim. Koçak yazması kolay ama gel gör ki duyanda yok, okuyanda yok.
Tutturulmuş bir çeşit oyunlarla oyalanmak ve geçmişi unutmak çabalarıdır. Tarih beton binalarla yaşanmaz; tarihi dokuların, eserlerin varlıklarıyla yaşanır ve tanınır. Kadirhane Sokağı, Tahsin Ünal Mahallesi sınırları içerisinde olup isminden de anlaşıldığı gibi Kadirhane Camii’nin bulunduğu semttir.
Buraya eskileri çok zamanlarda Dayhane Sokağı olarak da söylerlerdi; sebebi ise burada cami bitişiğinde rahmetli Kadir Güneş’in dayhanesi, yani tahin yaptığı yer vardı. Dayhane içerisinde büyükçe iki adet yuvarlak taş vardı ve bu susamların öğütülmesi işini de, yani çarkı çeviren de eşek veya at ile yapılırdı. Eski yıllarda caminin giriş kapısının karşı tarafı yıkık ve virane bir yer idi.
Burada Asım kireç ve diğer malzemeleri satardı. Zamanla el değiştirerek Diş Hekimi Rahmetli Mustafa Sayın satın aldı ve evlatları Rafet, Rahmi ve Tevfik Sayın inşaat yaparak şimdiki duruma getirmişlerdir. Bitişikteki yer de Av.
Cihan Savaş ve akrabalarınındır. Köşe fırının olduğu yerde eskilerde Karaman’ın en eski bakkal ve toptancısı Kumpanya ismiyle rahmetli Hacı Sani Tartan’a aittir. Nur Eczanesi ve yanında dürümcü iş yerleri de Vakıflarındır.
Yıllar yılları kovalarken Foto Renk Mustafa Koçak da hiç durmadan hemen hemen her gün bu sokağa gelerek esnaflarıyla sabah muhabbetleri, şakaları ve devamlı gelip geçen vatandaşlara da tanıdık, tanımadıklara selamlaşmayı sokak esnafının görgü kurallarından birisidir. Şakaların çoğu rahmetli Rüştü Tartan ve ayakkabı eskicisi Mustafa Altuner’e yapılırdı. Bu sokağın bir özelliği de cami ile Sayın İş Merkezi arasında tellerle uzatılmış ve üzerinde de üzüm asması var idi.
Bir de maçlarda ve bayramlarda da bayraklarla süslenir ve de fotoğraflar çekilirdi. Velhasılkelam yazılacak çok şeylerimiz var ama bu sokak esnafının eskiden olduğu gibi şimdilerde de huzurlu ve coşkulu çalışmaları, birliktelikleri devam etmektedir. Ben de bu sokağın bir parçası olarak da yaşamaktan gurur duymaktayım.
Sokağımızın bir de daimî müşterileri var idi. Bu kişiler paralı müşteri değil; sevgi ve saygının verdiği gönüldaşlar idi. Bunlardan "Bebeğim" Ali Karaoğlu, esnaf arkadaşlara kapıdan bakarak ve yüksek sesle "Sumaqlı soğanlı sıkma yedin mi?" der geçerdi.
Mehmet Emin Sandıkçı ise sessizce yürür ve Yaşar Yavuz’un iş yerinin önünde kuru üzüm gibileri avuçlar, etrafına bakınarak giderdi. Recep Armutlu ise Karaman’ın değeri, uğramadığı yerler yoktur; zaman zaman da Kadirhane Camii içinde yüksek sesle namazını eda eder ve çıkar giderdi. Sokağın daimîlerinde bazen de çeşitli konularla anılanlar şunlardır: Ahmet Gugu, Muhammet, Kırnahalleli Reis Ali, Kılınk Abidin, Cüce Ahmet, İsa gibi kişilerdi.
Sağ olanlara uzun ömürler, vefat edenlere de Allah’tan rahmet niyaz ediyorum. Yazacak çok sözler var ama sizleri fazla da yormak istemiyorum. Bana bu yazımı yazmamda yardımcı olan başta Yaşar Yavuz, Ali Özakın ve Gültekin Özçelik’e de buradan teşekkür ederim.
Bana esnaf isimlerinde ve fotoğrafları göndermeleri de ayrı bir lütuftur, derim. Bütün okurlarıma sevgi ve saygılarımla... Görseldeki listenin imla, noktalama ve kısaltmaları düzenlenerek bir kitapta yayınlanabilecek formata getirilmiş hâli aşağıdadır: ESKİ VE YENİ KADİRHANE SOKAĞI ESNAFLARI Rüştü Tartan – Kumpanya (Eski) Ahmet Tartan – Kumpanya (Eski) Haydar ...
– Fırıncı (Rahmetli) (Eski) Mustafa Yalgıner – Fırıncı (Rahmetli) (Eski) Tahir Bıyıklı – Bakırcı (Rahmetli) (Eski) Mustafa Dağgezer – Bakırcı (Rahmetli) (Eski) Yahya Uyar – Bakırcı (Rahmetli) (Eski) H. Mustafa Yavuz – (Eski) Tevfik Özkan – Hazır (Eski) Osman Akça – (Eski) İbrahim Yalgıner – (Eski) Mustafa Yalgıner – (Eski) Metin Yalgıner – (Eski) Mustafa Altuner – Kunduracı (Rahmetli) (Eski) Hazır Elbiseci Ali – (Rahmetli) (Eski) İbrahim Gündüz – (Eski) Süleyman Gündüz – (Eski) İsmail Gündüz – (Eski) Yörük İbrahim – (Eski) Esat Talaş – (Eski) Turgut Elitok – (Eski) Rafet Sayın – Diş (Eski) Rahmi Sayın – Diş (Eski) Hikmet Avcıoğlu – Çocuk (Eski) Muammer Dinçer – Göz (Eski) Nadir Özcan – KBB (Eski) Ahmet Demirbağ – Röntgen Mütehassıs (Eski) Tevfik Sayın – (Eski) Sadettin Altun – (Eski) Mehmet Özkan – Garajcı (Rahmetli) (Eski) Hamdi Özkan – Garajcı (Rahmetli) (Eski) Cevat Güneş – (Eski) Hacı Veli Taş – Cami İmamı (Rahmetli) (Eski) Kâmil Diler – Cami İmamı (Rahmetli) (Eski) Yusuf Özakın – Cami İmamı (Sağ) (Yeni) Kâmil Koçak – (Eski) Mustafa Topçu – Manifaturacı (Rahmetli) (Eski) Şevket Kaylı – Manifaturacı (Rahmetli) (Eski) Ali Dağdelen – Bakırcı (Rahmetli) (Eski) Hikmet Yalgıner – (Eski) Mustafa Beyhan – (Eski) Mehmet Özkal – (Eski) Kemal Tekin – Diş (Yeni) Hüsamettin Sayın – Diş (Yeni) Mehmet Sayın – Diş (Yeni) Ahmet Toka – Diş (Eski) Ferit Yalgıner – (Yeni) Yaşar Yavuz – Baharatçı (Sağ) (Yeni) Sinan Özçelik – Spor Toto (Yeni) Gültekin Özçelik – Pide ve Simit Fırını (Sağ) (Yeni) İsa Kayhan – Pide Fırını (Sağ) (Yeni) Kemal ... – Pide Fırını (Sağ) (Yeni) Yusuf Özakın – Hac (Yeni) Yusuf Pınarbaşı – (Yeni) Musa Pınarbaşı – (Yeni) Alime Yılmaz Günaltay – (Yeni) Oğuz Kaan Kuru – (Yeni) Ömer Salih Dizdar – Mali Müş(Yeni) Ali Habacı – (Yeni) Ömer Ay – Kahveci / Çay Ocağı (Sağ) (Yeni) Bayram Koçak – (Yeni) Mehmet Topçu – (Yeni) İsmail Baloğlu – Kuru (Yeni) Ferit Yalgın – (Yeni) Sevgi - Ruhi Karan – Esarpçı (Sağ) (Yeni) Fahrettin Özüdoğru – (Yeni) KADİRHANE CAMİİ İMAMLARI VE GÖREVLİLERİ
