İş sözleşmesi haksız veya sebepsiz yere feshedilen çalışanların en çok araştırdığı hukuki konuların başında işe iade davası ve buna bağlı haklar gelir. 4857 Sayılı İş Kanunu, iş güvencesi hükümleri kapsamında belirli şartları sağlayan işçileri keyfi fesihlere karşı koruma altına almıştır. İşveren tarafından yapılan feshin geçersiz olduğunu düşünen çalışanların kanuni süreleri kaçırmadan hareket etmesi büyük önem taşır. İşe İade Davası Açma Şartları Nelerdir? Bir çalışanın işe iade davası açabilmesi ve iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmesi için kanunun aradığı zorunlu şartlar bulunmaktadır: • İş Yerinde En Az 30 İşçi Çalışması: Feshin gerçekleştiği işyerinde veya işverenin aynı iş kolundaki diğer işyerlerinde toplamda en az 30 işçinin çalışıyor olması gerekir. • En Az 6 Aylık Kıdem Şartı: İşçinin o işyerindeki kıdeminin en az 6 ay olması zorunludur. (Yer altı işlerinde çalışan işçilerde 6 aylık kıdem şartı aranmaz.) • Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: Çalışan ile işveren arasındaki sözleşmenin belirsiz süreli iş sözleşmesi niteliğinde olması gerekmektedir. • İşveren Vekili Statüsünde Olmamak: İşletmenin tamamını sevk ve idare eden veya işçi alma-çıkarma yetkisi bulunan üst düzey işveren vekilleri işe iade davası açamaz. • Geçerli Bir Sebebin Bulunmaması: İşveren feshini geçerli bir dayandırmak ve bunu yazılı olarak açıklamak zorundadır.
Önemli Not: İş Kanunu'na göre fesih son çare olmalıdı. İşveren, işçiyi başka bir pozisyonda değerlendirme veya alternatif çözümler üretme imkanı varken doğrudan feshe başvurmuşsa yapılan işlem hukuken geçersiz sayılır. Başvuru Süresi ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci İşe iade süreçlerinde hak kaybına uğramamak için dikkat edilmesi gereken en kritik husus zamanaşımı ve başvuru süreleridir: 1 Aylık Arabuluculuk Süresi: Fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde doğrudan İş Mahkemesine dava açılamaz; öncelikle dava şartı olan arabuluculuk başvurusunun yapılması zorunludur. Dava Açma Süresi: Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde işe iade davası açılmalıdır.
İşe Başlatmama Tazminatı ve Boşta Geçen Süre Ücreti Mahkemenin feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar vermesi halinde, kararın kesinleşmesinden itibaren işçinin 10 iş günü içinde işverene başvurması gerekir. Bu başvuru üzerine işverenin önünde iki seçenek bulunur: • İşçinin İşe Başlatılması: İşveren, başvurudan itibaren 1 ay içinde işçiyi eski işine veya eşdeğer bir pozisyona başlatmak zorundadır. Bu durumda işçiye en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer hakları ödenir. • İşçinin İşe Başlatılmaması: İşveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmazsa, mahkemece belirlenen en az 4 ay, en çok 8 aylık ücret tutarındaki işe başlatmama tazminatını ve 4 aylık boşta geçen süre ücretini ödemekle yükümlü olur. İşe iade davası sürecinin usulüne uygun yürütülmesi, arabuluculuk tutanaklarının doğru şekilde değerlendirilmesi ve tazminat kalemlerinin eksiksiz hesabı hak kayıplarını engellemek açısından önem taşır. Konu ile ilgili daha detaylı bilgi için Avukat Nurettin Canata'nın web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
