İşçi tazminatı nasıl alabilir?

İşçinin iş yerinde çalıştığı her yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı hakkı vardır. Ancak, kıdem tazminatını alabilmek gerekli koşulları yerine getirmesi gerekir. İşçinin emekliliğinde, işveren tarafından haklı bir sebep olmadan işten çıkartılması halinde kıdem tazminatı ödenir.

Yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getiren işçi de Sosyal Güvenlik Kurumundan alacağı yazıyla bu durumunu belgelememek suretiyle kıdem tazminatı almaya hak kazanır. İlk defa hangi tarihte çalışmaya başladığınızı ve toplam ne kadar prim gününüz bulunduğunu belirtmemişsiniz. Bu nedenle genel bilgi vereceğim.

Yaş dışındaki emeklilik koşulları şöyledir: İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinden önce başlayanlar için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü, İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 tarihleri arasında başlayanlar için 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü, İlk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayanlar için ise 5400 prim günüdür. Ancak, bu kişilerin ilk defa sigorta giriş tarihi 30 Nisan 2008 – 31 Aralık 2008 tarihleri arasında ise 4600 gün, sonraki her yıl da 100’er gün artırılmak suretiyle 5400 güne kademeli çıkartılır. Kendi isteğiyle işten ayrılan işçilerin kıdem tazminatı alabilmesinin bir başka koşulu da iş akdini haklı fesih yapmasıdır.

İşçi açısından en önemli haklı fesih gerekçesi ücretinin süresinde ve eksiksiz ödenmesidir. Ücreti süresinde ödenmeyen, eksik ödenen işçi bu durum devam ettiği müddetçe iş akdini derhal feshetme hakkına sahiptir. İş akdini bu sebeple fesheden işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için fesih yazısında ücreti eksik ödendiği veya zamanında ödenmediği için iş akdini feshettiğini mutlaka kayda geçirmelidir.

Her ne kadar iş yerinizde son bir yıldır ücretler zamanında ödeniyorsa da ileride tekrar ödemelerde aksama meydana gelirse bu gerekçeyle iş akdinizi feshettiğinizde kıdem tazminatınızı alırsınız. İşveren hemen ödemese bile arabulucu veya mahkeme yoluyla mutlaka alırsınız. Bu arada söylemeden geçemeyeceğim.

Asgari ücret normalde işe başlama ücreti olması gerekir iken, sizin gibi yıllarca çalışan hatta emekliliği gelen kişiler bile asgari ücretle çalışmaya mecbur bırakılıyor. Bu sebepledir ki toplam çalışanların neredeyse yarısı artık asgari ücretle çalışır duruma gelmiştir. Bunun çözümü için herkesin üzerine düşeni yapması gerekir.

Bilmeyenler için ilave ödeme ile neyi kastettiğinizi özetleyeyim. 5434 Sayılı Kanuna tabi hekimlerin emekli aylıklarına ilaveten 31.510 TL, uzman hekimlerin emekli aylıklarına ise 40.963 TL ilave ödeme yapılmaktadır. Doçent, profesör, belediye başkanı gibi unvan veya görevlerden emekli olarak makam tazminatı alanlar bu ilave ödemeden yararlanamamaktadır.

Emekli doktor öğretim üyelerine makam tazminatı ödenmemektedir. Dolayısıyla, 5434 Sayılı Kanuna tabi doktor öğretim üyelerinin emekli olduklarında hekimlere yapılan ilave ödemeden yararlanmalarına engel bulunmamaktadır. Kanuna göre, Türk vatandaşları ile izin almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin 18 yaşını doldurduktan sonra yurt dışında geçen sigortalılık süreleri için borçlanma yapma hakkı bulunmaktadır.

Ayrıca, Türk vatandaşlarının yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri için de borçlanma yapılabilmektedir. Türkiye’deki 6 günlük sigortanızın bir önemi bulunmamaktadır. Yurt dışı borçlanma yapmanız halinde 60 yaşında emekli olabilirsiniz.

Yurt dışı borçlanma ile emekli olduğunuzda emekli aylığı alırken Türkiye’de veya yaşadığınız ülkede sigortalı bir işte çalışamazsınız. Eşiniz de 18 yaşından sonra Türk vatandaşlığında geçen süreler için 5400 gün borçlanma yapmak suretiyle 58 yaşında emekli olabilir Yurt dışı borçlanma için günlük asgari ücretin yüzde 45’i oranında prim ödenmektedir. Borçlanmayı 2026 yılının sonuna kadar yaparsanız günlük 495,45 TL ödersiniz.

Toplam 5400 gün borçlanmak için ise 2 milyon 675,43 TL ödemeniz gerekir. Türkiye’de şu an en düşük emekli aylığı 23.552 TL olarak uygulanmaktadır. 2000 sonrası 5400 gün borçlanma yaparak emekli olan kişi bu düzeyde emekli aylığı alır.

Yatırdığı parayı mevcut emekli aylığı üzerinden 113 ayda, yani yaklaşık 9,5 yılda telafi eder.