Soyulmuş Bakır Kilosu mu, Olduğu Gibi Kablo mu? Hangi Durumda Soymak Gerçekten Kazandırır

Elde biriken hurda kabloların soyularak mı yoksa mevcut haliyle mi dönüştürülmesi gerektiği kararı; kablo kesiti, iletken tipi ve harcanacak iş gücü gibi parametreler birlikte değerlendirildiğinde tek bir doğru cevabı olmayan karmaşık bir süreçtir. Aynı kablo, soyulmadan önce ve sonra: Terazide bambaşka iki kalem. Tadilattan arta kalan birkaç metre NYM, sökülen eski bir pano hattı, garajın köşesinde düğümlenmiş uzatma kabloları… Hurdaya ayrılan kablonun yolu çoğu zaman aynı soruda tıkanır: Bu kablo olduğu gibi mi verilmeli, yoksa bir hafta sonu harcanıp soyulmalı mı?

Soruyu cazip kılan şey, parlak bakır telin görüntüsü ve onun kilo karşılığının izoleli kablodan belirgin biçimde ayrışması. Fakat karşılaştırma, iki birim fiyatı yan yana koymakla bitmiyor. Soyulmuş bakırın kilo değeri ile soyulmamış kablonun değeri arasındaki farkı belirleyen asıl unsur, kablonun içinden ne kadar bakır çıkacağı ve o bakıra ulaşmak için ne kadar emek harcanacağı.

Bu rehberde konuyu hesaplarla ele alıyoruz: Hangi kablo soymaya değer, hangisi olduğu gibi teslim edilmeli? Bir kablonun teraziye bindiği ağırlık ile içindeki bakır ağırlığı aynı şey değil. Tartıda görünen değerin içinde PVC izolasyon, dış kılıf, bazı tiplerde dolgu malzemesi ve bant bulunur.

Alıcı soyulmamış kabloyu değerlendirirken bakır içeriğini, yani randımanı hesaba katmak zorundadır. Soyulmuş bakırda bu belirsizlik büyük ölçüde ortadan kalkar. Tartılan şey neredeyse doğrudan metaldir.

Randımanın yönü genellikle tahmin edilebilir. İnce tesisat kablolarında plastik payı görece fazla olduğu için oran düşük kalır. Kalın enerji kablolarında bakır kesiti büyüdükçe oran yükselir.

Kesin yüzde ise kablo tipine, izolasyon ve dolgu kalınlığına göre değişir. Tartım ya da numune soyma yapılmadan söylenen bir yüzde tahminden öteye geçmez. Soyulmuş kablo fiyatı, alıcının üstleneceği işin bir bölümünü satıcının önceden yapmış olmasını yansıtır.

Temiz ve parlak soyma bakır, hurda alımında en değerli bakır sınıflarından biri sayılır. Ancak “soyulmuş” etiketinin hakkını vermek için birkaç koşul gerekir. Telin üzerinde plastik kalıntısı, yağ, lehim ya da demir parça bulunmamalı.

Kararmış veya oksitlenmiş teller ise karışık bakır sınıfına düşebilir. Detaylar ise şöyledir: Tablonun son satırı çoğu zaman unutuluyor. Soyma işinin sonunda elde kalan plastik de bir atıktır.

Onun nereye gideceği ayrıca planlanmalıdır. Kesit büyüdükçe kablonun ağırlığı içinde bakırın payı da artıyor.  Bakırın yoğunluğu 8,96 g/cm³. Bu, 1 metre uzunluğunda ve 1 mm² kesitli bir bakır iletkenin 8,96 gram geldiği anlamına gelir.

Teorik bakır miktarı da basit bir çarpımla bulunur: damar sayısı × × 8,96. Örneğin; 1,5 mm²’lik bir telin metresinde 13,44 gram, 50 mm²’lik tek damarda ise 448 gram bakır vardır. Soyma kararı için daha anlatıcı olan soru ise şudur: Bir kilo bakıra ulaşmak için kaç metre kablo soymak gerekir?

Aşağıdaki veri tek damarlı iletkenler için bu soruya cevap veriyor: Grafik: Tek damarlı iletkende 1 kilogram bakıra ulaşmak için soyulması gereken teorik kablo uzunluğKaynak: 1.000 g ÷ (kesit × 8,96 g/m) formülüyle, bakır yoğunluğu 8,96 g/cm³ esas alınarak hesaplanmıştır; değerler yuvarlanmıştır. Grafik, soyma kararının neden kesitle bu kadar ilişkili olduğunu açıkça gösteriyor. Bir kilo bakır için ince telde yetmiş metreyi aşan bir uzunluğu soymak gerekirken 50 mm²’lik kesitte iki buçuk metreden kısa bir parça yeter.

10 mm² civarında bu uzunluk on bir metreye iner. Emek tarafında da tablo aynı yönde işler. İnce telleri tek tek açmak hem zaman alır hem de el aletleriyle kalıntısız iş çıkarmak zordur.

Çok damarlı kablolarda hesap damar sayısıyla çarpılarak büyür. 3×2,5 mm²’lik bir kablonun metresinde teorik olarak 67,2 gram, 4×16 mm²’likte 573,44 gram, 3×35+16 mm²’lik bir enerji kablosunda ise 1.084,16 gram bakır bulunur. Bu son örnekte tek bir metre, bir kilonun üzerinde bakır taşır.

Bu ölçekteki kablolar için soyma ya da makineyle ayrıştırma seçeneğini ciddiyetle tartmak gerekir. Bilgi kutusu: Kendi hesabınızı yapmak için şu örnek formül kullanı: Soymanın getirisi ≈ (soyulmuş bakır ağırlığı × soyulmuş bakır birim fiyatı) − (kablo ağırlığı × soyulmamış kablo birim fiyatı) − harcanan zaman ve alet maliyeti. Sonuç belirgin biçimde artı çıkmıyorsa kabloyu olduğu gibi vermek daha mantıklıdır.

Kalın tek damarlı kablolarda maket bıçağı ya da sıyırma pensesiyle boyuna kesik atıp izolasyonu ayırmak mümkündür. Çok damarlı NYY veya TTR’de ise önce dış kılıfı, ardından her damarın kendi izolasyonunu açmak gerekir. Düzenli hacimle çalışanlar için soyma makineleri işi belirgin ölçüde hızlandırır.

Adım adım teknikler ve güvenlik notları için “hurda kablo nasıl soyulur?” başlıklı rehbere bakılabilir. Bir konu ise tartışmaya kapalı: Kabloyu yakarak izolasyondan kurtulmak, insan sağlığına zarar veren gaz ve duman üretir. Çevre mevzuatı açısından da yasaktır ve idari para cezası uygulanabilir.

Üstelik ısı bakırı oksitler ve onu parlak soyma sınıfından düşürür. Hacim arttıkça elle soyma yerini makineye bırakıyor. Aşağıdaki tablo, ayrım yapılmasını kolaylaştırır: Karar vermeden önce piyasanın o anki görünümüne bakmak da işin parçası.

Bakır fiyatı uluslararası piyasa ve döviz kuruna göre hareket eder. Metal oranı, temizlik, miktar ve lojistik de teklifi şekillendirir. Soyulmuş ve soyulmamış kalemlerin karşılaştırmalı güncel alım fiyatları hurdakablofiyat.com üzerinde düzenli güncellenir.

İki kalemi aynı anda görmek, yukarıdaki formülü gerçek verilerle doldurmanın en kısa yoludur. Olabilir. Alıcı soyma bakırı değerlendirirken temizliğe bakar.

Plastik, yağ veya lehim kalıntısı yoğunsa malzeme daha alt bir sınıfa kayabilir. Hacim büyükse ve makine kullanılıyorsa anlamlı olabilir. Az miktarda ince kablo içinse harcanan zaman çoğu durumda kazancı aşar.

Olduğu gibi vermek daha makuldür. Telin ucunu hafifçe kazıyın. CCA’da ince bakır katmanın altında gümüşi alüminyum görünür.

Aynı kesitteki bakır kabloya göre elde belirgin biçimde hafif de gelir. Elinizdeki kablonun soymaya değip değmediğinden emin değilseniz birkaç fotoğraf ve yaklaşık miktarla ön değerlendirme istemek mümkün. Çınar Hurda’ya 0534 962 01 06 numaralı telefon ve WhatsApp hattından ya da [email protected] adresinden ulaşılabiliyor.