Slav Halk Masalları

Hasan AKARSU Masalların, geçmişten günümüze dilden dile gelen halk kültürleri olduğunu biliyoruz. Ülkelerden ülkelere ulaşan masallar, bize ülkeleri de tanıtır. Slav ülkeleri olan Rusya, Ukrayna, Belarus, Polonya, Çekya, Slovakya, Bulgaristan, Sırbistan, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Slovenya, Kuzey Makedonya ve Karadağ masallarından seçmeleri Almancadan Özdemir Başargan Türkçeye çevirmiş.

On altı masalın yer aldığı yapıt Kora Yayın etiketiyle çocukların ilgisine sunuluyor. Kimi masallarda insanların ilişkileri, kimi masallarda da hayvanların yaşantıları anlatılır. “Bir Karış Boylu Cüce” Bulgar masalı olarak yer alırken çocukları olmayan yaşlı adam ile karısının yoksul yaşantısını yansıtır.

Tarlaya darı ekecekler, kuşlar gelip tutacaklar, kuşları satıp yaşamlarını sürdürecekler. Balık tutmaya giden kocası bir cüce çocuk tutup getirir. Cüce çocuk çift süren öküzün kulağına girip çift sürer.

Cücenin becerisini gören tüccar onu satın alır. Tüccardan kaçan cücenin maceraları ilgiyle izlenir. Bir Ukrayna masalı olan “Yoksul Köylü Cinlerden Nasıl Kurtuldu” masalı da insan ilişkilerini yansıtır.

Yoksul köylünün çocukları da açtır, tüm aksilikler de onu bulur, öküzleri, tavukları ölür. Çocuklar düğüne gider, çalıp oynayıp, yiyip eğlenirler. Ancak çocukların arasına uğursuzluk cinleri karışır.

Köylü onları bir küp içine koyar, ağzını kapatır ve küpü yuvarlayıp cinlerden kurtulur. İşleri düzelir, bolluğa kavuşur. Köydeki zengin, kıskanç bir adam yoksul köylüye nasıl zengin olduğunu sorar.

O da uğursuz cinleri anlatır, küpü yuvarladığı yeri söyler. Zengin köylü küpü bulup uğursuz cinleri başına sarar ve yoksullaşır. Etme-bulma dünyasına bir örnektir masal.

“Şeytana Papucunu Ters Giydiren Demirci” bir Hırvat masalıdır. Demirci, bağındaki üzümlerden yüz fıçı şarap yaparken bir yıl dolu vurur ve o yıl bir güğüm şarap yapabilir. Azrail de demirciyi bulur, canını alacaktır.

Demircinin şarabını içerler. Demirci, Azrail’i güğümün içine sokar, tıpasını da kapatır, hapseder. O sıra kimse ölmeyince Tanrı şeytana görev verip demirciyi ister.

Demirci bu kez şeytanı ateş körüğünün içine koyar. Şeytanlar geledursun demirci hepsini bir türlü halleder ve cennete gitmeyi başarır. “Kurnaz Delikanlı” Bulgar masalıdır ve pinti, saf bir annenin oğluyla olan yaşamını anlatır.

Oğlu, annesi saf diye onu terk eder ve masal da onun başına gelenleri yansıtır. Rus masalı olan “Üç Avcı” çok konuşan avcıların dünyasından izler taşır. Avcıların birbirilerine yaptığı oyunları anlatır.

Kimi masallarda hayvanların anlatıldığını gözleriz. Bir Çekya masalı olan “Bilgin Köpek” buna iyi bir örnektir. Okuma yazması olmayan geçimsiz, açgözlü bir köylünün Azor adlı köpeğini okuma-yazma öğretmeye göndermesi çelişkili ve gülünç durumlara neden olur.

Irgat, zengin köylüden öfkesini köpek sayesinde çıkarır. Köpeği için istenen paraları ağasından alıp kendini kurtarır. “Kurt ile İnsan” bir Alman masalı olup tilkiye yalan söyleyen kurdun başına gelenleri, gerçeği öğrenmesini yansıtır.

Kurt insandan korkmadığını, karşısına çıkarsa parçalayacağını söyler tilkiye. Tilki de kurdu bir avcıya götürür. Avcı tüfeğiyle kurdu yaralar ve kurt canını zor kurtarır.

Genel olarak masallarda hayvanlarla insanların çatışmaları, insanların insanlarla kavgaları yer alır. İnsanların, hayvanların çıkarcılıkları, kurnazlıkları, bencillikleri gözler önüne serilir. “Slav Halk Masalları”ndan seçki, bize masalların uluslararası olduğunu, benzerlikler ve ortak özellikler taşıdığını gösterir.