Siyah plastikler zararlı mı?

Siyah plastik mutfak gereçleri son yıllarda oldukça yaygınlaştı. Durum böyle olunca, siyah plastikler sağlığa zararlı mı? sorusu akla geliyor.

İngiltere’de yapılan bir çalışmanın ardından uzmanlar, siyah saklama plastik kaplarını ve siyah mutfak gereçlerinin elden çıkarılması yönünde çağrı yaptı. Yeni bir çalışma, çocuk oyuncakları, paket servis kapları ve plastik spatula, patates ezici, makarna süzgeci ve servis kaşıkları gibi mutfak gereçleri de dahil olmak üzere çeşitli günlük ev eşyalarında endişe verici miktarlarda son derece toksik alev geciktiriciler tespit etti. Çalışma, siyah plastik mutfak gereçleri kullanan kişilerin günde milyonda 34,7 parça dekabromodifenil maruz kalabileceğini buldu.

Tetrabromobisfenol A veya antimon trioksit gibi yaygın olarak kullanılan bazı kimyasallar yutulursa veya solunursa hamile kadınlarda fetal gelişim sorunlarına ve hatta karaciğer hasarına neden olabileceği de belirtildi. 2024 yılında Chemosphere dergisinde yayımlanan ve siyah plastik ev ürünlerindeki alev geciktirici kimyasalları inceleyen araştırma, 2025 yılında iki kez düzeltildi. İlk düzeltmede, 60 kilogramlık bir yetişkin için dekabromodifenil referans dozunun hesaplanmasında hata yapıldığı belirtildi.

Temmuz 2025'te yayımlanan ikinci düzeltmede ise kirlenmiş mutfak gereçlerinden günlük BDE-209 maruziyetine ilişkin tahmin, başlangıçta açıklanan 34.700 ng/gün yerine 7.900 ng/gün olarak güncellendi. Araştırmacılar, bu hesaplama hatalarının çalışmanın temel bulgularını değiştirmediğini vurguladı. Araştırma, incelenen 203 siyah plastik ürünün bir bölümünde elektronik atıklarda kullanılan tehlikeli alev geciktirici kimyasalların bulunduğunu ortaya koyuyor.

Express UK haberine göre, Ulusal Çevre Sağlığı Bilimleri Enstitüsü ve Ulusal Toksikoloji Programı'nın eski yöneticisi ve toksikolog Linda Birnbaum "Gıdayla temas eden malzemeler için siyah plastik kullanmamanızı veya siyah plastik parçalı oyuncaklar satın almamanızı tavsiye ederim." diye ifade etti. Plastik yerine ne kullanılabilir? içeriğine bakabilirsiniz.

İngiltere’de siyah plastiklerle ilgili yayınlanan araştırmanın baş yazarı Megan Liu, "Kimyasal kirlenme ve sağlığımız hakkında endişelenmeye mahal vermeden siyah plastikleri güvenli bir şekilde geri dönüştürebilmemiz için alev geciktiriciler ve tehlikeli plastikler gibi zararlı kimyasalların kullanımını kısıtlayan hükümet ve şirket politikalarına ihtiyacımız var." diye konuştu. Siyah plastiklerin, ağır metaller ve alev geciktiriciler gibi yiyeceklere sızabilen ve insan sağlığına tehlike oluşturabilen, düzenlenmemiş miktarlarda toksik kimyasallar içerme olasılığı daha yüksektir. Ayrıca siyah plastikler renklerinden dolayı geri dönüştürülemez.

Siyah renk, plastiğe karbon siyahı adı verilen bir maddenin eklenmesiyle oluşturulur. Bazıları polisiklik aromatik gibi çok sayıda bileşik içeren karbon siyahı, Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) karbon siyahını "insanlar için muhtemelen kanserojen" olarak sınıflandırmasına yol açan kanserojen özelliklere sahip olduğunu belirtiyor. Beyond Plastics adlı kuruluş, “Mikrodalga fırınlama sırasında karbon siyahının siyah plastik kaplardan gıdalara geçip geçmediği henüz bilinmiyor ancak herhangi bir renkteki plastik kaptaki gıdaların mikrodalgada pişirilmesini tavsiye etmiyoruz” diye açıklıyor.

Plastiklere siyah rengini vermek için kullanılan karbon siyahı, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından insanlar için muhtemel kanserojen olarak sınıflandırılı. Ancak bu sınıflandırma, esas olarak karbon siyahı tozunun solunmasına ilişkin hayvan çalışmalarına dayanıyor. İnsanlarda kanserojen olduğuna dair kanıtlar yetersiz.

Bu nedenle söz konusu sınıflandırma, siyah plastik mutfak gereçlerinin kanser riski oluşturduğu anlamına doğruca gelmiyor. Yine de siyah plastiklerin yaratacağı muhtemel çevre sorunları, insan sağlığı üzerinde oluşabilecek zararları akla getiriyor. Tüm geri dönüştürülebilir plastiklerin %15’i siyah plastik olsa da siyah plastiklerin geri dönüştürülememesi gerçeği, önemli bir çevre sorununun kapıda olabileceğine işaret ediyor.

Siyah plastiğe, çoğunlukla tek kullanımlık yiyecek kaplarında rastlanıyor. Bunların büyük çoğunluğu geri dönüştürülmüyor çünkü geri dönüşüm tesislerinin plastikleri sınıflandırmak için kullandığı teknoloji siyah rengi "göremiyor". Bu malzeme ıslah , plastikleri renge göre ayırmak için kızılötesi ışık olan Yakın Kızılötesi veya NIR kullanır ve karbon siyahı kızılötesi ışığı emdiğinden, tesis siyah plastikleri ayırt edemez.

Çoğu siyah plastik ürün tek bir kullanımdan sonra çöp haline geliyor. Geri dönüştürülmüş siyah plastiğin bulunmaması nedeniyle siyah plastik eşya için olan talep genellikle ftalatlar, alevlenmeyi geciktirici kimyasallar ve ağır metaller gibi toksik kimyasallar içeren e-atıkarşılanır. Bunların kadmiyum, kurşun, nikel, krom ve cıva gibi maddeler içermesi olasıdır.

Bu kimyasal katkılı plastikler eritilir, gıda sınıfı plastiklerle karıştırılır ve diğer öğelerin yanı sıra çocuk oyuncaklarına, tek kullanımlık mutfak eşyalarına ve kahve karıştırıcılarına, sıcak fincan kapaklarına, pişirme aletlerine, yalıtımlı kupalara, takılara, bahçe hortumlarına ve dekorasyon objelerine dönüştürülür. Mevcut güvenlik düzenlemeleri elektronikte bulunan bu kimyasalların ve metallerin miktarını sınırlasa da, şu anda geri dönüştürülmüş siyah plastik öğelerin güvenliğini kapsayan hiçbir düzenleme yurt dışı ölçeğinde bile bulunmuyor. Bu nedenle, dizüstü bilgisayarınızda veya telefonunuzda bulunması yasak olan yüksek düzeydeki zehirli kimyasalların, siyah plastik çatalınızda, spatulanızda, oluklu kaşığınızda veya sıcak fincan kapağınızda tamamen yasal olması mümkündür.

2018 yılında ABD’nin Plymouth Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma, test edilen siyah plastik oyuncakların, termosların mutfak eşyalarının yüzde 40'ında güvenli kabul edilen seviyelerin 30 katına kadar toksik kimyasalların bulunduğunu buldu. Toxic Free Future adlı kuruluş ve Hollanda’da bulunan Vrije Üniversitesi’nden bilim insanlarının 2024'te Chemosfer adlı bilimsel dergide yayınlanan bir araştırması; gıda servis gereçleri, mutfak eşyaları ve oyuncaklar da dahil olmak üzere siyah plastikten yapılmış çeşitli ev ürünlerinde yüksek düzeyde kansere neden olan, hormonları bozan alev geciktirici kimyasallar buldu. Bu toksik kimyasallar çok düşük düzeylerde bile ciddi üreme ve gelişim sorunlarına neden olabilir, beyin ve böbrekleri zehirleyebilir, insanda tiroid fonksiyonunu bozabilir, gelişimi etkileyebilir ve uzun süreli nörolojik hasara neden olabilir.

En çok endişe duyulan öğeler arasında siyah plastik pişirme aletleri, karıştırıcılar, yiyecek kapları ve sıcak fincan kapakları yer alır; çünkü ısıya maruz kalma, bu toksik kimyasalların yiyecek ve içeceklerinize sızma olasılığını artırır. Çiğnenme veya emilme ihtimalinin yüksek olması nedeniyle çocuk oyuncakları da büyük endişe duyulan bir diğer alandır. Referanslar: Beyond Plastics.

“Why Black Plastic Is Bad News" (2024) Şuradan alındı: https://www.beyondplastics.org/fact-sheets/black-plastic Alex Evans "Everyone with black plastic utensils in kitchen warned ‘throw them away now’ (2024) Şuradan alındı: https://www.express.co.uk/news/uk/1968143/everyone-with-black-plastic-utensils-kitchen-warned, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39675991/ Kullanmayı bırakmanız gereken 8 plastik ürün Değerli HTHayat okurları, HTHayat ekibi olarak haber değeri taşıyan, herkesin kendine dair bir şeyler bulacağı içerikleri sizlere ulaştırmak için çalışıyoruz. İçeriklerimiz ile ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır.

Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak hthayat.haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.Ayrıca hthayat.haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz. Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir.

Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler hthayat.haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz. hthayat.haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve hthayat.haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.Yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, Haberturk.com’da yayınlanan Kullanım Koşulları'nı ve Gizlilik Sözleşmesi'ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.