Faizsiz finansmanda gerçek maliyet, sözleşmedeki tüm nakit çıkışlarının birlikte okunmasıyla anlaşılır. Teslim tarihi belirsizken yalnızca aylık taksite bakmak sağlıklı bir kıyas üretmez. Bu yazı, karar için kullanılacak ölçütleri ve hesaplama sırasını somut bir örnek üzerinden açıklıyor.
Değerlendirmeye başlamadan önce tutar ve vadeyi sabitlemek gerekir. Aynı varsayımlarla toplam ödeme, taksit ve ilgili maliyet kalemlerini görmek için Hesap.com faizsiz krediler sayfasındaki yaklaşım kullanılabilir. Ekrandaki sonuç bir teklif değil; seçenekleri aynı zeminde incelemek ve hangi soruların sorulacağını belirlemek için başlangıç noktasıdır.
Organizasyon ücreti, peşinat, taksitlerin başlangıcı ve teslim dönemi aynı tabloda gösterildiğinde alternatiflerin farkı görünür hâle gelir. Faizsiz ürün ifadesi piyasada tek bir sözleşme türünü anlatmaz. Sıfır faizli banka kampanyası, katılım finansmanı ürünü ve BDDK düzenlemesine tabi tasarruf finansmanı farklı hukuki ve mali yapılardır.
Bu nedenle ilk kontrol, paranın kim tarafından hangi sözleşmeyle sağlandığıdır. Sonraki adımda peşinat, kâr payı, organizasyon ücreti, sigorta ve teslim süresi ayrı satırlarda gösterilmelidir. Aynı aylık ödeme, bu değişkenler farklıysa aynı maliyet anlamına gelmez.
Toplam maliyet hesabı şu mantıkla kurulabilir: peşin ödemeler, dönemsel taksitler, organizasyon veya tahsis ücretleri ve zorunlu ek giderler ayrı satırlara yazılır. Teslimden önce ve sonra ödenen tutarlar iki ara toplamda gösterilir. Böylece kullanıcı hem ürünün toplam TL yükünü hem de finansmana fiilen erişene kadar taşıması gereken nakit yükünü görür.
Bu tablo yalnızca yöntemi gösterir. Toplam nakit çıkışı, bütün taksit ve ücretlerin tarihleriyle birlikte hesaplanmalı; örnek değerler piyasa teklifi sayılmamalıdır. Tablodaki her satırın kaynağı teklif formu veya sözleşme olmalı; sözlü bilgi ayrı not edilse bile hesapta doğrulanmış veri yerine kullanılmamalıdır.
Tasarruf finansmanı söz konusuysa şirketin BDDK faaliyet izni kontrol edilmelidir. Sözleşmede finansman konusu, tasarruf dönemi, tahsisat veya teslim şartı, organizasyon ücreti ve ayrılma hükümleri açıkça bulunmalıdır. Banka kampanyalarında ise koşulların yalnızca yeni müşteri, belirli kanal, sigorta veya kısa vade için geçerli olup olmadığı okunmalıdır.
Getiri veya onay garantisi veren, masrafları görünmez bırakan anlatımlar karar ölçütü olmamalıdır. Örnek tabloda finansman tutarı 700.000 TL olarak değiştirildiğinde diğer bütün satırlar yeniden hesaplanmalıdır. Peşinat için kullanılan 200.000 TL değeri yalnızca bu senaryoya aittir ve güncel belgeyle değiştirilmelidir.
Organizasyon/diğer ücret satırının atlanması, sonuç doğru görünse bile gerçek nakit etkisinin eksik hesaplanmasına yol açabilir. Vade ile ilgili 30 ay bilgisi tek başına karar üretmez; diğer koşullarla aynı tarihli olmalıdır. Aylık ödeme tek başına karşılaştırıldığında vade farkı görünmez kalabilir.
Masrafın finansman tutarına eklenip eklenmediği, taksit planındaki anaparayı değiştirir. Kampanyanın başlangıç ve bitiş tarihi, hesap sonucuyla birlikte kaydedilmelidir. Değişken gelirle ödenecek planlarda düşük gelirli ay ayrıca test edilmelidir.
Alternatifler arasında geçiş yapılabiliyorsa bunun ücret ve teslim tarihine etkisi sorulmalıdır. Erken ödeme yapılması halinde toplam yükün nasıl değişeceği yazılı örnekle görülmelidir. Sözleşme öncesi bilgi ile imza günündeki koşullar farklıysa son metin esas alınmalıdır.
Hesabın her satırına belge kaynağı eklemek eksik maliyet riskini azaltır. Sağlıklı karar, tek bir oran veya slogan yerine yazılı koşulların aynı tabloya taşınmasıyla verilir. Tutar, süre, toplam ödeme, erişim veya teslim zamanı ve çıkış koşulları birlikte incelendiğinde seçeneklerin bütçeye etkisi görünür olur.
Nihai işlemden önce güncel teklif ile sözleşme yeniden kontrol edilmelidir. Son bir ayda karamandan.com sitesinde 1.162.774 gösterim gerçekleşti.
