16 yıllık kültür yolculuğu

Kocaeli Kitap Fuarı, 2009 yılında başlayan yolculuğunu 2026 yılında 16’ncı kez sürdürüyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen fuar, geçen yıllar içinde yalnızca kitapların ve yayınevlerinin buluştuğu bir organizasyon olmaktan çıkarak Kocaeli’nin kültür ve sanat hayatının en güçlü markalarından biri haline geldi. 7’den 70’e Kocaeli sakinlerinin ziyaret ettiği fuara bu yıl ben de katılma fırsatı buldum.

Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın’la birlikte gezdiğim kitap fuarına yoğun bir ilgi var. Sabah saatleri öğrencilere ayrılmış, öğleden sonra ise tüm şehir sakinleri fuarı ziyaret edebiliyor. Tabii şehir dışından, çevre illerden gelen ziyaretçiler de hayli fazla.

Bu dijital çağda kitaba olan bu ilgi mutluluk verici. Uluslararası Kocaeli Kitap Fuarı, 11 Ekim’e kadar Kocaeli Kongre Merkezi’nde gerçekleştiriliyor. Bu yıl fuarda; 515 yayınevi, sahaf ve STK yer alıyor.

1.065 söyleşi, panel ve imza etkinliği gerçekleştiriliyor. Dokuz gün boyunca Türkiye’den ve dünyadan çok sayıda önemli isim Kocaelili okurlarla buluşuyor. Fuarın bu yılki programında tarih, edebiyat, düşünce, psikoloji, ekonomi, medya, sağlık ve toplum gibi çok farklı alanlarda etkinlikler bulunuyor.

Uluslararası konuklar da fuarın yalnızca yerel değil, uluslararası bir kültür buluşması niteliğini güçlendiriyor. Anadolu’da büyük ölçekli bir kitap fuarının gerçekleştirilebileceğini gösteren Kocaeli Kitap Fuarı, bugün Türkiye’nin etkinlik, katılımcı ve ziyaretçi ölçeği bakımından öne çıkan kitap fuarlarından biri konumunda. Resmî fuar verilerine göre ilk 15 yılda yaklaşık 9,44 milyon ziyaretçi ve 8.940 etkinlik gerçekleştirildi.

Bu tablo, Kocaeli’nin yalnızca üretim ve sanayi gücüyle değil; kitap, fikir, edebiyat, sanat ve kültür alanındaki kapasitesiyle de Türkiye’nin önemli şehirlerinden biri olduğunu ortaya koyuyor elbette. Kocaeli Kitap Fuarı’nın hikâyesi, aslında Kocaeli’nin değişen şehir kimliğinin de bir özeti niteliğinde. 2009’da başlayan organizasyon, her yıl büyüyerek daha fazla yayınevini, ulusal ve uluslararası yazarları, düşünürleri, akademisyenleri, sanatçıları ve okurları aynı çatı altında buluşturdu.

Kocaeli Kitap Fuarı, yalnızca Kocaeli’nin değil, aynı zamanda Anadolu’nun kültür hayatında da bir dönüm noktası. 2009 yılında ilk kitap fuarı düzenlendiğinde Anadolu’da yerel yönetimlerin öncülüğünde gerçekleştirilen kitap fuarları henüz yaygın değildi. Kocaeli Büyükşehir, “Anadolu’da da nitelikli, büyük ve sürdürülebilir bir kitap fuarı yapılabilir” diyerek yola çıktı.

Bugün gelinen noktada Kocaeli Kitap Fuarı’nın oluşturduğu bu modelin Anadolu’nun farklı şehirlerine yayıldığını görüyoruz. 30’dan fazla şehirde yerel yönetimler eliyle kitap fuarları düzenleniyor ve Kocaeli Kitap Fuarı, bu organizasyonlar için örnek alınan modellerden biri olarak öne çıkıyor. Kitabı yalnızca satın alınan bir nesne değil, kültür ve düşünce dünyasına açılan bir kapı olarak konumlandırıyor.

Dolayısıyla Kocaeli Kitap Fuarı, 16 yıl içinde “kitap fuarı” kimliğinden “kentin kültür markası” kimliğine ulaşmış durumda. Kocaeli Kitap Fuarı’nın asıl hedefi, kitabı toplumun her kesimine ulaştırmak ve okuma kültürünü günlük hayatın bir parçası haline getirmek. Çocuk → Genç → Aile → Öğretmen → Akademisyen → Yazar → Sanatçı zincirinin tamamını aynı kültür ortamında buluşturuyor.

Özellikle çocuklar ve gençler için düzenlenen etkinlikler, yazar buluşmaları ve okuma programları sayesinde fuar, yeni nesillerin kitapla ilişkisini güçlendiren bir platform olarak öne çıkıyor. Milli Eğitim ile gerçekleştirilen çalışmalar sayesinde öğrencilerin fuara taşınması da bu hedefin önemli parçalarından biri. Kitap fuarını birlikte gezdiğim Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kültür politikasının yalnızca dokuz gün süren Kitap Fuarı ile sınırlı olmadığını, kitap fuarının, bu kültür politikasının en görünür ve en büyük buluşma noktası olduğunu anlattı: “Bunun yanında; kütüphaneler, müzeler, konservatuvar ve sanat eğitimleri, kültür merkezleri, sergiler, konserler, tiyatro ve sahne sanatları, çocuk ve gençlik programları, akademik ve entelektüel etkinlikler gibi çok sayıda çalışma yıl boyunca devam ediyor.

Böylece kültür politikası, “etkinlik yapmak”tan ziyade şehirde kalıcı bir kültür altyapısı oluşturma anlayışına dönüşüyor.” Kocaeli’de kitap kültürünün fuar sonrasında da devam etmesini sağlayan en önemli yatırımların başında kütüphaneler geliyor. Büyükşehir Belediyesi, özellikle 2024 sonrasında yeni nesil kütüphanelere ağırlık vermiş. Bugün kütüphaneler yalnızca kitap okunup ders çalışılan alanlar değil; çalışma alanı + dijital erişim + çocuk kütüphanesi + atölye + söyleşi + sosyal alan bütünlüğünde tasarlanıyor.

Çok amaçlı salonlar, workshop alanları, kafeterya ve çocuk kütüphanesi ve 7/24 hizmetiyle kütüphane anlayışının geldiği yeni noktayı gösteriyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kütüphanelerini de kitap fuarı kapsamında gezme fırsatı buldum ki orada da yine yoğun bir katılım gördüm. Özellikle sınavlara hazırlanan öğrenciler için etüt merkezi fırsatı sunan kütüphanelerde ücretsiz çay ve simit ikramları da var.

Fuar ziyaretimde öğreniyorum ki Kocaeli Kitap Fuarı ile başlayan kitap ve kültür yolculuğu, şehrin kalıcı bir kültür mekânıyla daha da büyütülüyor. Kocaeli Kitaplar ve Sahaflar Çarşısı, yeni kitaplarla geçmişin izlerini taşıyan nadir eserleri, sahaf kültürünü ve kitap tutkusunu aynı çatı altında buluşturmaya hazırlanıyor. Bu mekan kitapların alınıp satıldığı bir çarşı değil, kitabın, sohbetin, keşfin ve kültürün buluşma noktası olması açısından da büyük önem taşıyor.

Bu bağlamda Kocaeli Kitap Fuarı da yalnızca yeni kitapların ve yeni fikirlerin buluştuğu bir organizasyon olarak değil, Kitabın hafızasını, geçmişini ve kültürel mirasını da yaşanır kılıyor. Bu anlayışla gerçekleştirilen Değerli Eserler Müzayedesi, sahaf kültürünü koleksiyonerler ve kitapseverlerle buluşturuyor. Yazar imzalı kitaplardan ilk baskılara, eski mecmualardan harita ve tarihi belgelere kadar birçok eserin böyle bir müzayedeye taşınması da kültürel birikimin el değiştirmesine ve yeni kuşaklara aktarılmasına vesile oluyor.

Burada aslında yalnızca bir açık artırma yapılmıyor. Geçmişten bugüne ulaşan kültürel birikimin el değiştirmesine ve yeni kuşaklara aktarılmasına vesile olunuyor. Özetlemek gerekirse Kocaeli’nde ortaya çıkan tablo tam olarak şu; Kitap fuarıyla okura ulaşan, kütüphanelerle bilgiye erişimi yaygınlaştıran, yayınlarla şehrin hafızasını kayıt altına alan, şehir tiyatrolarıyla sahne sanatlarında üretim yapan ve bu üretimi ulusal ölçekte ödüllerle taçlandıran bir kültür ekosistemi.

Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın, şehrin sanayi kentinden kültür kentine dönüşümünü de şöyle anlatıyor: “Kocaeli'nin Türkiye'deki algısı uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak sanayi, üretim ve lojistik üzerinden şekillendi. Bugün ise bu kimliğe yeni başlıklar eklendi: Sanayi + Bilim + Eğitim + Kültür + Sanat + Turizm… Kocaeli Kitap Fuarı bu dönüşümün en güçlü sembollerinden biri. Çünkü milyonlarca ziyaretçiyi kente çeken bir kültür organizasyonunun oluşturulması, Kocaeli'nin yalnızca üretim yapan değil, bilgi ve kültür üreten, paylaşan ve Türkiye'nin entelektüel gündemine katkı veren bir şehir olduğunu da gösteriyor.

Bu yönüyle Kocaeli Kitap Fuarı'nın başarısı, yalnızca fuarın başarısı değil; Anadolu'da güçlü bir kültür organizasyonu oluşturulabileceğinin de kanıtı.”